Doorgaan naar hoofdcontent

Joris Luyendijk. Dit kan niet waar zijn. Onder bankiers. Amsterdam: Atlas Contact, 2015.

Joris Luyendijk laat al jaren zien dat antropologie heel goede journalistiek kan opleveren en de beste antropologie misschien wel journalistiek is. Terecht merkt hij in dit boek, over de tweeënhalf jaar die hij in de nog altijd durende nasleep van 2008 doorbracht in de City, op dat economen eigenlijk nooit veldwerk doen.

Economen zitten in een model van de wetenschap die veldwerk eigenlijk niet toelaat, al zegt Luyendijk dat er niet bij: te arbeidsintensief, het levert te weinig 'harde' data op waarop je echte statistiek kunt doen, dat op zijn beurt weer leidt tot publicatie in de prestigieuze tijdschrifte. Economen zijn niet zo geïnteresseerd in de menselijke factor. En de meeste economisch journalisten zijn economen.

Luyendijk schrijft sowieso weinig over economen: hij sprak 200 mensen die vooral voor banken werken, maar hij schetst daarmee een treffend portret van hoe het mis kon gaan. Het cliché-beeld van de grote graaiers klopt niet – zo iemand komt in het boek eigenlijk niet voor. Het is erger. Wanneer het over een aantal graaiers ging, kon je die eruit gooien en verder gaan. Luyendijk beschrijft een systeem waarin ambitie en hard werken en willen winnen en geen grenzen kennen een keer is dolgedraaid en ons allen op de rand van de afgrond heeft doen balanceren. En nog altijd voortbestaat.

Door zijn beschrijvingen kun je je heel goed voorstellen hoe het gaat. Je komt in een club van heel slimme, hardwerkende mensen, in een wereld waar je kunt bewijzen wat je waard bent, hoe goed je bent. Het geld is wel belangrijk, maar vooral als teken dat je als mens echt iets waard bent. En je laat je erin meeslepen, je bedenkt knappe 'financiële producten', en bent intelligent genoeg om de controles te omzeilen terwijl je nog wel binnen de grenzen van de wet werkt. Mij lijkt dat op een bepaalde manier allemaal best aantrekkelijk: ik houd ook van hard werken en iets laten zien, al ben ik blij dat ik het niet op die manier hoef te doen.

Ik heb door een kronkel op mijn levenspad in 2006-7, vlak voor de bubbel barstte, ook wel wat van die mensen leren kennen, en gezien wat de aantrekkingskracht ervan was, al bleef ik altijd trots op mijn geesteswetenschappelijke achtergrond waarvan die mensen vonden 'dat het niets bijdroeg aan de maatschappij', terwijl je nu zou zeggen dat het tenminste ook geen schade toebracht.

Luyendijk brengt zijn boek ook als een waarschuwing: er is aan het syteem te weinig wezenlijk veranderd, het probleem wordt nog altijd te weinig serieus genomen. Door de menselijke factor blijft die dreiging wel een beetje op de achtergrond, vind ik. Je snapt wel dat het een groot probleem is, maar doordat de meeste van die bankiers in essentie toch allemaal aardige mensen blijken, zie je de ernst van een en ander gemakkelijk over het hoofd.

Reacties

Gaston Dorren zei…
"Economen zijn niet zo geïnteresseerd in de menselijke factor." Blijft bijzonder voor een sociale wetenschap. Al heb je, eerlijk is eerlijk, inmiddels een interessante minderheid onder economen die juist wél de menselijke psychologie centraal stelt.
Ik had misschien beter kunnen zeggen: de menselijke maat. Of nog beter: de individuele mens. Voor heel veel soorten sociale wetenschappen valt die weg, al gaan veel economen daar nog wel wat verder in dan andere wetenschappers. Eigenlijk zijn antropologen daar de uitzondering; dat is precies waarom die antropologische blik van Luyendijk journalistiek zo goed werkt.

Populaire berichten van deze blog

A.F.Th. van der Heijden. Advocaat van de hanen. Querido, 2014 (1990).

Omdat ik deze zomer intensief Van der Heijdens feuilleton President Tsaar op Obama Beach volgde, las ik parallel daaraan ook sommig ouder werk terug: vaak slechts voor een deel, omdat ik me iets herinnerde bij het lezen van het feuilleton, maar sommige boeken heb ik uiteindelijk voor een zo groot deel nagelezen dat ze uiteindelijk ook wel in dit logboekje terecht zullen komen.

Advocaat van de hanen is waarschijnlijk Van der Heijdens meestgelezen boek, omdat het relatief zelfstandig staat van de rest van de cyclus én omdat het ongeveer de structuur heeft van een thriller. Het is allemaal relatief: er wordt eigenlijk onderhuids behoorlijk veel verwezen naar de rest van Van der Heijdens werk, en voor een thriller is het nu ook weer niet zo heel spannend. Hoe de betrokkenheid van Ernst Quispel bij de moord op Kiliaan Noppen precies is, is weliswaar in het begin niet heel erg duidelijk, maar ook geen groot mysterie; en de onthulling van wie nu precies de echte moordenaar is, komt als een so…

Remco Campert. Compact. Amsterdam: Van Oorschot, 2016.

Nu Simon Carmiggelt, Annie M.G. Schmidt en Margo Minco aan de beurt waren geweest, mocht Remco Campert niet ontbreken in de serie Gedundrukt van Van Oorschot, waarin ieder jaar kennelijk een 'meester van de korte baan' wordt geëerd.

Helaas is de selectie, op verzoek van Campert gemaakt door zijn biograaf Mirjam van Hengel, nogal braaf uitgevallen. In de drie afdelingen, met gedichten, verhalen en columns, overheerst een licht melancholische toon en wordt vooral veel autobiografisch of quasi-autobiografisch teruggekeken op des schrijvers jonge jaren. (Althans, er gaat nogal veel over die jonge jaren. In technische zin wordt er natuurlijk niet altijd teruggekeken, omdat sommig werk in die jonge jaren geschreven is.) Er zijn verhaaltjes en gedichtjes over de kindertijd, over de jonge jaren, als jonge student.

Misschien is het omdat Van Hengel met haar onderzoek voor haar eigen boek vooral die periode heeft afgedekt en dus dat deel van het oeuvre goed kent, maar mij ging het op ze…

Leïla Slimani. Chanson douce. Paris: Gallimard, 2015

Gaan Parijse romans de afgelopen decennia inderdaad allemaal over eenzaamheid? Over mensen die verloren lopen in de grote stad? Die langzaam maar zeker in hun eigen wereldje geraken, omringd door miljoenen anderen?

Dan heeft Leïla Slimani dé Franse roman geschreven, een van de mooiste die er in ieder geval in de afgelopen tijd verschenen is. Chanson douce begint met de gevolgen van een vreselijke moordpartij, waarna de spanning zich in 200 pagina's gaandeweg opbouwt. We volgen een echtpaar, Myriam en Paul, die een kinderjuffrouw in dienst nemen als Myriam aan haar juridische carrière wil bouwen. De kinderjuffrouw (of oppas, hoe noem je dat, nounou), Louise, blijkt perfect: ze maakt het huis perfect schoon en de kinderen zijn dol op haar. Myriam en Paul nemen haar zelfs mee op vakantie, naar Griekenland.

Het zijn de ingrediënten voor een horrorverhaal, zij het dat de ware horror meteen komt. Ik neem ook aan dat je hier een succesvolle film van kunt maken, want er gebeurt van alles …