Doorgaan naar hoofdcontent

Tim Parks. Italian ways. On and off the rails from Milan to Palerma. London: Vintage, 2014 (2013)

Bijna aan het eind van Italian ways voert Tim Parks een discussie met een paar vrienden in het zuiden van Italië. Zij snappen niet waarom hij Italië wil uitleggen aan de hand van treinreizen 'van Milaan naar Palermo'. Parks probeert ze duidelijk te maken dat je de 'geest' van een land alleen kunt pakken wanneer je een bepaald detail eruit licht: in een goed gekozen detail vind je die geest helemaal terug. Toch snappen ze het nog steeds niet: zij gaan nooit met de trein. Kan hij niet beter schrijven over de prachtige goedkope luchtvaartmaatschappij die ze op Sicilië hebben?

Parks is een Britse schrijver die al dertig jaar in Italië woont. Hij spreekt vloeiend Italiaans, hij begrijpt de cultuur vast even goed als willekeurig welke Italiaan, maar hij blijft een buitenstaander – al is het maar doordat mensen als ze hem zien meteen zien dat hij een buitenlander is, en Engels met hem praten, en vragen waar hij vandaan komt.

Italian ways is een amusant boek wanneer je Italië en zijn spoorwegen een beetje kent. De mensen worden liefdevol beschreven, de eigenaardigheden van het systeem – de neiging rare Engelse namen te gebruiken om indruk te maken, de reclameborden overal, het soms bizar bureaucratische gedrag van de conducteurs, het geschreeuw van de reiziger die zonder kaartje reist. Sommige van die dingen (de sluipende overname door de commercie, en zelfs de neiging van reizigers om een roltrap helemaal te bezetten en niet één kant vrij te laten zodat mensen kunnen doorlopen) zijn natuurlijk niet speciaal Italiaans, maar meer anders dan Engeland dertig jaar geleden was. Maar dat maakt het niet aardiger.

Tegelijkertijd hadden die vrienden in het zuiden ook wel een beetje gelijk. In dat zuiden ontdekt Parks dat er nauwelijks een functionerend treinsysteem is: in het noorden rijden allerlei supersnelle en luxueuze treinen, maar in het uiterste zuiden zijn er alleen wat stoptreintjes die een keer per dag rijden en dan ongeveer een uur doen over 25 kilometer. En waar niemand in zit: daar vang je Italië dus niet mee.

Waarbij de vraag dan ook nog is: kun je de 'geest' van een land vangen? Heeft Italië een 'geest'? Zijn de verschillen tussen noord en zuid er niet minstens even groot als die tussen het noorden van Italië en Engeland? En zijn zelfs de verschillen tussen de mensen die bijvoorbeeld in het zuiden wonen niet nog veel groter?

Aan de andere kant: de ervaring dat je nog zo je best kunt doen, en nog zo goed Italiaans kunt leren, maar dat je toch altijd een buitenstaander zult blijven, die kent iedere noordeling die zich met het land heeft bemoeit. Misschien valt er toch wel iets over die geest te zeggen, en heeft Parks daar iets van onder woorden gebracht.

Reacties

Barbara zei…
"die kent iedere noordeling die zich met het land heeft bemoeit."
BemoeiT?!
Hallo Marc

Leuke recensie! In alle bescheidenheid doet het boek in jouw beschrijving mij erg denken aan hoe lezers op mijn "Italiaanse Toestanden" reageren, waarin ik mijn avonturen als Nederlander in Italie heb beschreven. Misschien vind je het leuk om dat ook te lezen? Ik kan je een exemplaar (epub) mailen. Groet, Stef

Populaire posts van deze blog

Willem Frederik Hermans. Het behouden huis. Amsterdam: De Bezige Bij, 2012 (1952).

Het behouden huis: het is oorlog, het is al heel lang oorlog, het is doodschieten of doodgeschoten worden. Dat alles is al meteen duidelijk vanaf de eerste bladzijde van deze roemruchte novelle van Willem Frederik Hermans. En zoals de dingen gaan: ik geloof dat ik alles gelezen heb van deze beroemde schrijver, maar deze beroemde novelle, misschien wel het beroemdste wat hij schreef, nou net niet.

Het is een aangrijpend verhaal, een verhaal dat je beklemt doordat het je ertoe verleidt net zo opportunistisch te denken als de soldaat die de hoofdpersoon is. Heel lang kun je dat voor jezelf verantwoorden doordat die soldaat duidelijk aan de goede kant is: hij heeft immers aan het begin van het verhaal al meteen een hele serie vluchtende Duitsers doodgeschoten. Aan het einde van het verhaal zijn de rollen omgedraaid en blijkt hij – blijk jij, blijk ik – medeplichtig aan gruwelijker misdaden dan de Duitsers in het verhaal begaan.

Wikipedia denkt op gezag van allerlei vooraanstaande critici d…

Pieter A.M. Seuren. Chomsky's Minimalism. Oxford: OUP, 2004.

Noam Chomsky, dat weet iedereen, is al decennialang een centrale figuur in de taalwetenschap. In het bijzonder de leer van de zinsbouw, de syntaxis, heeft hij heel belangrijk gemaakt en nog steeds is het binnen die syntaxis zo dat iedereen naar Chomsky kijkt: sommigen vol bewondering en anderen vol afschuw, maar iedereen kijkt. Iemand die zo vol afschuw kijkt is Pieter Seuren, inmiddels alweer geruimte tijd emeritus hoogleraar in Nijmegen. In 2004 schreef hij een soort pamflet tegen Chomsky en de laatste versie van diens theorie, het zogenoemde minimalisme. Seuren laat geen spaan heel van dat minimalisme van Chomsky: de theorie zit volkomen onlogisch in elkaar, vanuit wetenschapsfilosofisch oogpunt bekeken is het een warboel, er bestaan geen feiten die deze theorie wel kan verklaren maar andere niet, terwijl omgekeerd andere theorieën wel allerlei feiten kunnen verklaren waar het minimalisme niets mee kan, enz. Maar bovenal is het boek een persoonlijke aanval op Chomsky: de man is …

Paul Celan. Verzamelde gedichten. Amsterdam: Meulenhoff, 2003.

Met een vertaling van Ton Naaijkens.Dit is het verslag van een mislukking. Paul Celan is een groot dichter die ook in Nederlandgerespecteerde liefhebbers heeft, en door een van hen, de hoogleraar Duits en vertaalwetenschap Ton Naaijkens, in het Nederlands is vertaald. Celans verhaal - dat van een Duitstalige Roemeense Jood die na de oorlog het Duits opnieuw moest uitvinden om een glimp de verschrikkingen op te kunnen schrijven - is indrukwekkend, en zijn Verzamelde gedichten zijn in het Nederlands ongehoord prachtig opgeschreven.Maar het boek ziet er ook uit als een brok geblakerd beton, en het is me niet gelukt om er doorheen te breken. Ik begrijp niet wat ik als lezer verondersteld wordt te doen met een gedicht als:Das umhergestossene
Immer-Licht, lehmgelb,
hinter
PlanetenhäuptenErfundene
Blicke, Seh-
narben,
ins Raumschiff gekerbt,
betteln im Erden-
münder.(Het alle kanten op gestoten
steeds licht, leemgeel,
achter
planetenhoofden.Bedachte
blikken, kijk-
krassen, diep
in het ruimte…