Doorgaan naar hoofdcontent

Aletta H. Jacobs. Herinneringen van Aletta H. Jacobs. Amsterdam: Holkema en Warendorf, 1924. (DBNL)

Herinneringen van Aletta H. Jacobs, dat is nu een boek dat – in verkorte vorm – op iedere school verplicht zou moeten worden gesteld. Uit je hoofd leren, jongens en meisjes, om te begrijpen wat het is om mens te zijn.

Wat een verhaal! In 1854 geboren in Sappemeer, wordt Aletta op haar veertiende van school gehaald omdat er voor meisjes geen vervolgopleidingen zijn – de HBS is alleen voor jongens. Zij ziet echter niets in een leven dat alleen bestaat uit huishouden, leert Frans en Duits en loopt daarna de hele tijd met Duitse boeken rond, ook tijdens het stoffen, zodat ze de hele tijd van alles omgooit. Haar vader, die volgens Jacobs' herinneringen heel betrokken was bij al zijn kinderen, merkt dat op, en probeert met haar een oplossing te vinden: wat zelfstudie, een toehoorderschap op de HBS.

Voor Aletta is het echter duidelijk: ze wil leren! Ze moet leren! Ze zal leren! En dus wordt ze de eerste Nederlandse vrouw die een universitaire opleiding afmaakt, de eerste vrouwelijke arts, en een belangrijk strijdster voor vrouwenrechten in ons land, die zich vooral inzet voor het vrouwenkiesrecht, maar ook tegen prostitutie, vóór betere arbeidsomstandigheden van vrouwelijke winkelbedienden, en dat alles met grote onverstoorbaarheid.

De herinneringen schreef ze toen ze net zeventig was geworden, en in een bijzonder leesbare, levendige stijl, zonder enige literaire pretentie, zodat het gespeend is van allerlei fraaiigheden die veel andere boeken van 90 jaar geleden nu moeilijk te verteren maken. Het is een heerlijk boek vooral doordat je het idee hebt dat Aletta met je praat, en Aletta moet een geweldig mens zijn geweest: onverstoorbaar, met een grootse zin voor ontwikkeling en studie, en een diep ontwikkeld gevoel voor rechtvaardigheid. Ach, het idealisme van honderdvijftig tot honderd jaar geleden, waar is het gebleven! Je leven zo vanzelfsprekend inzetten om onrecht op te lossen en de wereld beter te maken, hoe kan dat in het cynisme zijn ten onder gegaan.

De reden waarom het boek wel wat korter kan is door de enorme gedetailleerde aandacht die Jacobs had voor de details van alle reizen die ze heeft gemaakt. Nu heeft ze ongetwijfeld ook enorm veel gereisd, naar alle delen van de wereld – heel Europa, Amerika, Afrika, Azië – omdat ze ervan overtuigd was dat de vrouwenstrijd een internationale strijd was. Maar tegelijkertijd waren dat natuurlijk wel overwegend reizen in min of meer westerse (koloniale) of anderszins verwesterde kring – dus zo avontuurlijk was het allemaal niet.

Tegelijkertijd heeft die enorme aandacht voor die reizen ook wel iets charmants. Je ziet de 70-jarige ongedwongen terugkijken op haar leven en opschrijven wat ze zich herinnert. Hoewel ze helemaal niet overdreven bescheiden is over wat ze heeft bereikt (integendeel, ze heeft dat vrij precies ingezien), waren die reizen voor haarzelf natuurlijk het kleurrijkst en meest exotisch. Dus heeft ze daar zo uitgebreid over geschreven. Dat dit 90 jaar later niet meer zo heel interessant zou zijn, dat is ze daarbij vergeten, want ze schreef natuurlijk niet voor 90 jaar later.

Hoe goed ze zichzelf ook zag, ik denk niet dat ze kon zien hoe inspirerend ze na zoveel tijd nog zou kunnen zijn.

 

Reacties

Populaire berichten van deze blog

Remco Campert. Compact. Amsterdam: Van Oorschot, 2016.

Nu Simon Carmiggelt, Annie M.G. Schmidt en Margo Minco aan de beurt waren geweest, mocht Remco Campert niet ontbreken in de serie Gedundrukt van Van Oorschot, waarin ieder jaar kennelijk een 'meester van de korte baan' wordt geëerd.

Helaas is de selectie, op verzoek van Campert gemaakt door zijn biograaf Mirjam van Hengel, nogal braaf uitgevallen. In de drie afdelingen, met gedichten, verhalen en columns, overheerst een licht melancholische toon en wordt vooral veel autobiografisch of quasi-autobiografisch teruggekeken op des schrijvers jonge jaren. (Althans, er gaat nogal veel over die jonge jaren. In technische zin wordt er natuurlijk niet altijd teruggekeken, omdat sommig werk in die jonge jaren geschreven is.) Er zijn verhaaltjes en gedichtjes over de kindertijd, over de jonge jaren, als jonge student.

Misschien is het omdat Van Hengel met haar onderzoek voor haar eigen boek vooral die periode heeft afgedekt en dus dat deel van het oeuvre goed kent, maar mij ging het op ze…

A.F.Th. van der Heijden. Advocaat van de hanen. Querido, 2014 (1990).

Omdat ik deze zomer intensief Van der Heijdens feuilleton President Tsaar op Obama Beach volgde, las ik parallel daaraan ook sommig ouder werk terug: vaak slechts voor een deel, omdat ik me iets herinnerde bij het lezen van het feuilleton, maar sommige boeken heb ik uiteindelijk voor een zo groot deel nagelezen dat ze uiteindelijk ook wel in dit logboekje terecht zullen komen.

Advocaat van de hanen is waarschijnlijk Van der Heijdens meestgelezen boek, omdat het relatief zelfstandig staat van de rest van de cyclus én omdat het ongeveer de structuur heeft van een thriller. Het is allemaal relatief: er wordt eigenlijk onderhuids behoorlijk veel verwezen naar de rest van Van der Heijdens werk, en voor een thriller is het nu ook weer niet zo heel spannend. Hoe de betrokkenheid van Ernst Quispel bij de moord op Kiliaan Noppen precies is, is weliswaar in het begin niet heel erg duidelijk, maar ook geen groot mysterie; en de onthulling van wie nu precies de echte moordenaar is, komt als een so…

Nick Hornby. Funny Girl. Penguin, 2015.

Nick Hornby leeft in een fijne wereld, die uit twee kanten bestaat. Aan de ene kant is er competent uitgevoerd werk. Aan de andere kant bestaat er pretentieloos, maar daarom niet minder competent uitgevoerd vermaak.

Het is een wereld van romantische komedie, zij het dat die komedie ook nog best 30 jaar door kan gaan en dan nog altijd niet verzuurt. Het is een wereld waarin je af en toe geniet van een voetbalwedstrijd en dan weer van een goed boek. Het is een wereld waarin je niet eens heel veel moeite hoeft te doen om mooie, door veel mensen gemaakte dingen hoeft te maken, omdat het je eigenlijk allemaal aan komt waaien.

Het is in dit boek de wereld van Barbara uit Blackpool die aan het begin van de roman – die zich afspeelt in de jaren zestig – wegloopt als ze tot Miss Blackpool verkozen wordt en denkt dat er iets beters op haar wacht en die dan binnen korte tijd inderdaad haar eigen sitcom krijgt op de BBC. Die moeiteloos vervolgens miljoenen kijkers aan zich bindt.

Veel spanning zi…