Doorgaan naar hoofdcontent

Morgan Sportès. Tout, tout de suite. Parijs, Fayard, 2012.

Begin 2006 gijzelde een groepje jonge criminelen in Parijs een jongeman omdat hij Joods was. De leider van het groepje, een jongen uit Ivoorkust, dacht namelijk dat Joden allemaal rijk waren, of dat ze elkaar in ieder geval allemaal zo door en door steunden dat er binnen drie dagen 450.000 euro losgeld betaald zou zijn.

De familie van de jongeman — Elie, een willekeurig gekozen verkoper van mobiele telefoons — had echter geen cent te maken en werd bovendien door de politie geadviseerd om de bende aan het lijntje te laten. Elie werd inmiddels onder vreselijke omstandigheden (tape over mond en ogen, geschopt en geslagen, nauwelijks eten, zijn behoefte in een plastic zak — gevangen gehouden, eerst in een appartement, en later in een kelder. Aan het eind van drie lange weken werd hij uiteindelijk afgetuigd, met een mes gestoken en in brand gezet.

Tout, tout de suite is een verslag in romanvorm van hoe deze misdaad zich waarschijnlijk heeft voorgedaan. De namen van de hoofdpersonen zijn veranderd, af en toe is een dialoogje uitgeschreven dat niemand zich letterlijk meer kan herinneren, maar verder heeft de Franse romancier Morgan Sportès zijn best gedaan om alles zo objectief en precies mogelijk te beschrijven, zonder al te veel interpretatie van zijn kant.

Een paar weken geleden observeerde ik plagerig tegenover een aantal Franse vrienden dat ik in Franse romans eigenlijk alleen nog intellectuelen tegenkwam die zich in hun appartementje bij de Jardin du Luxembourg overgaven aan orale seks. Iemand deed toen deze suggestie.

Tout, tout de suite speelt zich inderdaad in een heel ander milieu af. Het is een adembenemend boek in de zin dat het je meeneemt in de afgronden van een Parijs dat ik in ieder geval nooit nader hoop te leren kennen: dat van de domme wreedheid, waar de enige 'cultuur' eruit bestaat dat men zich 'bekeert' tot de Islam, zonder vervolgens zich ook maar enigszins in die nieuwe godsdienst te verdiepen. En waarin Joden dus altijd per definitie puissant rijk zijn.

Een adembenemend boek dus, al begon me na een tijdje ook de afstand die de schrijver inneemt tegen al zijn personages te benauwen. Eigenlijk is iedereen een loser in dit boek. Yacef, de bendeleden, die eigenlijk geen idee heeft, en die uit de hele operatie uiteindelijk alleen een gevangenisstraf sleept, maar ook Elie, die we voor zijn ontvoering alleen leren kennen als een hopeloos naïeve jongen die zijn vriendin bedriegt, hasj rookt en liegt over het werk van zijn vader. Of Elies vader, die braaf doet wat de politie hem opdraagt — de ontvoerders aan het lijntje houden — en eindigt met een dode zoon.

Een écht sterke roman laat een drama zien vanuit allerlei gezichtspunten, waar je je zo in kunt verplaatsen. Er waren er hier genoeg geweest, want afgezien van Yacef is vrijwel geen enkele persoon door en door slecht, en door wat meer over Elies achtergrond te leren, was die man die we nu vooral met tape op zijn mond zien liggen ook naderbij gekomen.

Maar dat betekent uiteindelijk vooral dat je dit niet als een roman moet lezen, maar als non-fictie, als een reportage over het vreselijks waartoe de mens in staat is, zelfs zonder duidelijk motief.

Reacties

Populaire berichten van deze blog

A.F.Th. van der Heijden. Advocaat van de hanen. Querido, 2014 (1990).

Omdat ik deze zomer intensief Van der Heijdens feuilleton President Tsaar op Obama Beach volgde, las ik parallel daaraan ook sommig ouder werk terug: vaak slechts voor een deel, omdat ik me iets herinnerde bij het lezen van het feuilleton, maar sommige boeken heb ik uiteindelijk voor een zo groot deel nagelezen dat ze uiteindelijk ook wel in dit logboekje terecht zullen komen.

Advocaat van de hanen is waarschijnlijk Van der Heijdens meestgelezen boek, omdat het relatief zelfstandig staat van de rest van de cyclus én omdat het ongeveer de structuur heeft van een thriller. Het is allemaal relatief: er wordt eigenlijk onderhuids behoorlijk veel verwezen naar de rest van Van der Heijdens werk, en voor een thriller is het nu ook weer niet zo heel spannend. Hoe de betrokkenheid van Ernst Quispel bij de moord op Kiliaan Noppen precies is, is weliswaar in het begin niet heel erg duidelijk, maar ook geen groot mysterie; en de onthulling van wie nu precies de echte moordenaar is, komt als een so…

Remco Campert. Compact. Amsterdam: Van Oorschot, 2016.

Nu Simon Carmiggelt, Annie M.G. Schmidt en Margo Minco aan de beurt waren geweest, mocht Remco Campert niet ontbreken in de serie Gedundrukt van Van Oorschot, waarin ieder jaar kennelijk een 'meester van de korte baan' wordt geëerd.

Helaas is de selectie, op verzoek van Campert gemaakt door zijn biograaf Mirjam van Hengel, nogal braaf uitgevallen. In de drie afdelingen, met gedichten, verhalen en columns, overheerst een licht melancholische toon en wordt vooral veel autobiografisch of quasi-autobiografisch teruggekeken op des schrijvers jonge jaren. (Althans, er gaat nogal veel over die jonge jaren. In technische zin wordt er natuurlijk niet altijd teruggekeken, omdat sommig werk in die jonge jaren geschreven is.) Er zijn verhaaltjes en gedichtjes over de kindertijd, over de jonge jaren, als jonge student.

Misschien is het omdat Van Hengel met haar onderzoek voor haar eigen boek vooral die periode heeft afgedekt en dus dat deel van het oeuvre goed kent, maar mij ging het op ze…

Leïla Slimani. Chanson douce. Paris: Gallimard, 2015

Gaan Parijse romans de afgelopen decennia inderdaad allemaal over eenzaamheid? Over mensen die verloren lopen in de grote stad? Die langzaam maar zeker in hun eigen wereldje geraken, omringd door miljoenen anderen?

Dan heeft Leïla Slimani dé Franse roman geschreven, een van de mooiste die er in ieder geval in de afgelopen tijd verschenen is. Chanson douce begint met de gevolgen van een vreselijke moordpartij, waarna de spanning zich in 200 pagina's gaandeweg opbouwt. We volgen een echtpaar, Myriam en Paul, die een kinderjuffrouw in dienst nemen als Myriam aan haar juridische carrière wil bouwen. De kinderjuffrouw (of oppas, hoe noem je dat, nounou), Louise, blijkt perfect: ze maakt het huis perfect schoon en de kinderen zijn dol op haar. Myriam en Paul nemen haar zelfs mee op vakantie, naar Griekenland.

Het zijn de ingrediënten voor een horrorverhaal, zij het dat de ware horror meteen komt. Ik neem ook aan dat je hier een succesvolle film van kunt maken, want er gebeurt van alles …